Transitie, taal & leiderschap

Ik vervul verschillende rollen. Ik werk als consultant, trainer, spreker en docent, en nu en dan als coach. Meestal word ik gevraagd voor maatwerkopdrachten. Opdrachtgevers benaderen mij bijvoorbeeld voor de volgende vragen:

• Wat betekent het om met elkaar een transitie door te maken, en wat hebben we daarin nodig?
• Wat moet ik als leider bij transitieprocessen anders doen dan ik gewend ben?
• Hoe kan ik mensen meenemen in een transitieproces?
• Hoe kan ik omgaan met weerstand en transitiepijn, en waar gaan die pijn en weerstand eigenlijk over?
• Hoe kan ik verschil maken in een tijd waarin er zoveel op het spel staat en dat verbinden met mijn ambities?
• Hoe zorg ik ervoor dat ik geen speelbal ben van de guurheid en negativiteit rondom transities?
• Welke patronen kunnen in een transitie in de weg zitten, en hoe komen we deze op het spoor: in een organisatie, in een boardroom, in onszelf?
• Hoe kunnen we als organisatie antwoord geven op de tijd, en tegelijkertijd trouw blijven aan onze wortels?
• Hoe kunnen we zorgdragen voor de menselijke zoektocht naar het goede, in ons werk en in onze gemeenschap?
• Hoe kunnen we ons vak verder ontwikkelen en een antwoord formuleren op de vraag: wat hebben we met elkaar te doen in deze tijd?

Ik ben een gepromoveerde psycholoog en werk vanuit een multidisciplinaire achtergrond in de cognitieve psychologie, informatiekunde en theologie. Ik ben lid van de Ambachtsschool voor Organiseren en Veranderen. In 2024 is mijn boek gepubliceerd: Perspectief: Hoop houden en verschil maken in een wereld vol verandering. Daarnaast coördineer ik een prachtig maatschappelijk project: Het gelaat van de ander.

Meer weten? Mijn bio vind je hier. Ook kun je luisteren naar verschillende podcasts waaraan ik heb meegewerkt.

Mijn belangrijkste instrument ben ik zelf. Toegankelijk, aandachtig, luisterend, gelijkwaardig. Ik sta ook zelf op het spel. 

Mensen veranderen niet door ze de juiste prikkel te geven, maar door ze te ontmoeten. Mensen willen worden gezien en gehoord, dat is een basisbehoefte in transities. Ja, er zijn modellen en theorieën, en die zet ik in omdat ze tot op zekere hoogte houvast bieden. Maar de echte transitie vindt plaats aan de binnenkant. Waar mensen contact maken met zichzelf, de ander, de opgave.

Ten diepste is een transitie onbeschikbaar. Een transitie vraagt om meebewegen en om een open, ontvankelijke houding. Professionals zijn dat vaak niet gewend, omdat organisaties –en in bredere zin de samenleving– hierop niet zijn ingericht. Daarom creëer ik ruimtes waarin professionals hiermee kunnen oefenen, en échte verandering op het spoor kunnen komen.

Transitiepsychologie gaat over de menselijke kant van de grote maatschappelijke transities van onze tijd. Hoe ga je om met onzekerheid en verlies? Hoe kun je verschil maken? Hoe ga je om met transitiepijn? Waar vind je betekenis en houvast?

Een maatschappelijke transitie is een proces van fundamentele verandering in de cultuur, structuur en praktijk van de samenleving. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om een transitie in het zorgsysteem, onderwijssysteem, economische systeem of het democratische systeem. 
Transitiepsychologie sluit aan bij de behoeften en ervaringen die mensen hierbij hebben.
De kernvraag bij transitie is: wat hebben mensen nodig om zelf én samen verder te komen in transities?

Transitiepsychologie is gebaseerd op een multidisciplinair perspectief, en put rijkelijk uit vakgebieden als filosofie, antropologie, sociologie, transitiewetenschappen, organisatiekunde, spiritualiteitsstudies en psychologie. Belangrijke aandachtsgebieden zijn onder meer:

• Aandacht. Transities zijn niet lineaire-processen. Dat betekent dat je transities niet kunt sturen, hooguit bijsturen. Dit staat vaak haaks op wat leiders gewend zijn om te doen. Een kernvaardigheid bij het leidinggeven aan transities is om te leren switchen tussen verschillende operatieve contexten. Hierbij gaat het vooral om het maken van een switch van een gefocuste, gesloten aandacht naar een open, creatieve aandacht. Hoe doe je dat?
• Taal. Taal is de belangrijkste ruimte waarin mensen met elkaar werken aan transities. Taal is niet neutraal. Het stuurt onze waarneming, oordeels- en besluitvorming. Taal kan transities in de weg zitten (path dependancy & lock-in), maar ook juist vitale en creatieve ruimtes openen. Hoe kun je optimaal gebruik maken van de kracht van taal?
• Routines. Transities komen niet van de grond zolang mensen in individuele en collectieve routines blijven hangen. Maar hoe kom je deze routines op het spoor? En nog belangrijker: hoe kom je op een ánder spoor?
• Behoeften. Als je aandacht wilt hebben voor de menselijke kant van transities is het belangrijk om te begrijpen welke behoeften mensen hebben in transitieprocessen. Denk aan: houvast, sociale veiligheid en het verlangen om erbij te horen (belonging). Hoe kun je hier in transitieprocessen rekening mee houden?
• Autonomie. Transities gaan onherroepelijk gepaard met chaos. De ontwikkelingen zijn bijna niet bij te houden en al helemaal niet te voorspellen. Hoe zorg je ervoor dat je geen speelbal wordt van alle machten en krachten om je heen? Hoe laat je een autonome, authentieke stem laten horen?
• Innerlijke transformatie. Transities gebeuren nooit op een afstandje. Je staat ook altijd zelf op het spel. In de tussenruimte tussen het niet-meer en nog-niet verander je. Wat is dat voor een veranderproces?
• Hoop. Zonder hoop gaat het niet. Transities lukken niet vanuit wanhoop, boosheid, angst en pijn. Maar hoe oefen je jezelf in hoop? Wat is hoop eigenlijk? Waar vind je hoop in een wereld vol verandering?

Mijn specialisme is liminale taal. 

Liminale taal is taal voor de tussentijd. Het is speciaal ontwikkeld voor teams, professionals en bestuurders die werken aan transities. Liminale taal vertrekt vanuit een helder principe: dat taal een scheppende kracht heeft en de wereld van morgen vormgeeft. Er zijn vijf modules van maximaal 1 dag, die los van elkaar kunnen worden gevolgd:

• Collectieve patronen
• Autonomie
• Weerstand & transitiepijn
• Sensemaking
• Innerlijke transformatie.

Wil je meer weten over deze modules, of wil je liminale taal wel eens ervaren? Ga dan naar de aparte website over liminale taal.