Werkwijze

Wat doe ik als transitiepsychologe? Mijn uitgangspunt is dat elk mens uniek is en op een unieke manier verschil kan maken in deze tijd (nataliteit). Ik rust mensen toe om verschil te maken rondom maatschappelijke transities, door educatie, persoonsvorming en de ontwikkeling van leiderschap en spiritualiteit.

Wat doe ik als transitiepsychologe?

Mijn missie is om mensen, in allerlei rollen en posities, toe te rusten op het gebied van maatschappelijke transities. Dit noem ik transitiepsychologie. Enerzijds gaat het me erom kennis en expertise rondom maatschappelijke transities op een multidisciplinaire manier in kaart te brengen, toegankelijk te maken en over te dragen. Anderzijds gaat het me om vormingsprocessen, waarin mensen kunnen ontdekken wie ze zijn en hoe ze in deze tijd vol verandering van betekenis kunnen zijn. Hierbij is mijn uitgangspunt dat elk mens uniek is en op een unieke manier verschil kan maken in deze tijd. De filosofe en politiek denker Hannah Arendt noemt dit nataliteit.

Als transitiepsychologe werk ik op het snijvlak van cognitieve psychologie (kennis, expertise) en geesteswetenschappen (vorming). Hiermee leg ik een ander accent dan bijvoorbeeld gedragspsychologen. Gedragspsychologen houden zich bezig met vragen als: met welke onderbouwde interventies kunnen we ervoor zorgen dat mensen klimaatbewust gedrag gaan ontwikkelen? Mij gaat het echter niet om interventies en gedragsverandering, maar om het ondersteunen van denk- en zoekprocessen. Ik wil mensen toerusten om als uniek individu hun weg te vinden en hen handvatten geven om samen, met anderen, verder te komen. Met andere woorden: ik begin op de plek waar mensen nu met hun transitievraagstukken staan; niet bij de gewenste uitkomst. Ik werk bottom-up; interventies en gedragsverandering daarentegen staan in het teken van top-down processen. Beide benaderingen zijn nodig, maar dit is dus de mijne.

Waarom is een bottom-up benadering waardevol? Kenmerkend voor veel hedendaagse transitievraagstukken is dat er geen koninklijke weg is, geen trucje dat we zomaar even kunnen toepassen. 
Voorbeelden vinden we bijvoorbeeld rondom het thema duurzaamheid. We kunnen wel zeggen dat we allemaal duurzamer moeten gaan leven en werken, maar hoe ga je daarover het gesprek aan met een bedrijf dat volop aan greenwashing doet of met iemand die klimaatverandering ontkent? Hoe ga je om met een collega die met de mond belijdt dat duurzaamheid heel belangrijk is, maar mensenrechtenschendingen in de keten geen probleem vindt? Hoe houd je hoop, wanneer het lijkt alsof de meeste mensen om je heen totaal niet met duurzaamheid bezig lijken te zijn? Hoe verwoord je je mening, als er op een verjaardagsfeestje een discussie losbarst over de bio-industrie? Welke keuzes maak je als je een auto nodig hebt voor je kinderen, werk of mantelzorg, maar geen middelen hebt om een elektrische auto te kunnen betalen?

Bij al dit soort vragen hebben we niet zoveel aan een top-down benadering. Het is een zoekproces dat begint in het modderige hier en nu, waarbij je telkens je eigen afwegingen moet maken, met wie je bent en waar je staat. Mijn missie is om mensen beter toe te rusten voor dit persoonlijke zoekproces. Hierbij gaat het niet alleen om educatie en het opdoen van kennis, inzicht en vaardigheden, maar ook om persoonsvorming en het ontwikkelen van leiderschap en spiritualiteit. In het onderstaande blok licht ik dit verder toe.

Educatie

Om onze plek te vinden en hoopvol te handelen in de wereld van vandaag hebben we een kritisch bewustzijn nodig rondom maatschappelijke transities. Hoe kunnen we scherp leren kijken naar de noodzakelijke veranderingen en daarover helder leren nadenken? Hiertoe hebben we onder meer kwaliteiten nodig rondom systeemintelligentie, taal en dialoog.

Persoonsvorming

We zijn allemaal gevormd - gesocialiseerd - in de oude systemen van onze tijd. We moeten daarom leren hoe we weer van onszelf kunnen worden. We willen geen object zijn van de machten en krachten om ons heen, die iets van ons willen of ervoor zorgen dat we onbewust oude systemen in stand houden. We willen een persoon worden en onszelf leren toe-eigenen.

Leiderschap

Leiderschap heeft niet zozeer te maken met je positie, maar met het nemen van verantwoordelijkheid voor wat jij te doen hebt. Het gaat over toewijding aan waar je in gelooft, als een continue praxis. Leiderschapsaspecten die in het bijzonder van belang zijn, vandaag de dag, zijn morele verantwoordelijkheid, het omgaan met onzekerheid en vrouwelijk leiderschap.

Spiritualiteit

Maatschappelijke transities hebben alles te maken met spiritualiteit. In de kern gaat het over vragen als: wie is de mens en wat is onze plek temidden van al het andere? Spiritualiteit heeft te maken met je laten raken en het vinden van je eigen middelpunt. Het gaat over het proces waarin je tot de juiste verhouding komt tot je eigenlijke ik, de wereld om je heen en het grondgeheim van je leven.

Werkwijze

Hoe ga ik te werk en hoe ontwikkel ik kennis in mijn bedrijf?

Multidisciplinariteit

Created with Sketch.

Ik heb een achtergrond in de cognitieve psychologie, informatiekunde en theologie. Daarnaast heb ik me verdiept in talloze andere wetenschappelijke disciplines,  waaronder filosofie, antropologie, sociologie, bedrijfskunde, ecologie, spiritualiteit en (natuur)recht. In de loop der jaren is mijn benadering dan ook steeds meer in het teken komen te staan van multidisciplinariteit. Dit is een belangrijk kenmerk van mijn werkwijze, omdat het me in staat stelt om elke keer opnieuw te wisselen van perspectief en om open en nieuwsgierig te blijven. Ik gebruik mijn multidisciplinariteit om mensen te prikkelen, nieuwe invalshoeken te laten verkennen, te laten spelen en zich te laten verrassen.

Praktijkgericht

Created with Sketch.

Ik put graag uit de rijkdom van wetenschappelijke kennis, maar vind het net zo belangrijk om mijn benadering te gronden in de praktijk. Maatschappelijke transities gaan hoofdzakelijk over dingen die we nog niet goed weten. Het is daarom heel belangrijk om te kijken naar wat mensen concreet doen en daarvan te leren: welke rol ze vervullen, welke strategie ze gebruiken, welke kwaliteiten ze inzetten om hun doel te bereiken, en, niet te vergeten: om heel goed te luisteren naar het verhaal dat ze vertellen en hoe dit verhaal verweven is met henzelf als unieke mens. Het hart van mijn boek bestaat dan ook uit acht diepte-interviews met pioniers, inspirators, activisten en systeemveranderaars.

Mildheid

Created with Sketch.

Een belangrijk inzicht dat bij mij is gegroeid in de afgelopen jaren is dat mildheid een belangrijke sleutel is in maatschappelijke transities. Dit heeft meerdere facetten. Mildheid heeft er onder meer mee te maken dat de systemen, waar we soms zo moedeloos van kunnen worden, door en door menselijk zijn. Maar mildheid is ook belangrijk om uit de veelvoorkomende wij-zij-spagaat te geraken en samen verder te komen. Daarnaast is het van belang dat we mild zijn naar onszelf. Prestatiedruk en de plicht om succesvol te zijn vormen een belangrijk aspect van de oude systemen van onze tijd. Maar daarmee verliezen we de verbinding met onszelf. Mildheid heeft ermee te maken dat we onszelf ontslaan van deze plicht en dat we een begin maken om onszelf weer toe te eigenen.

Gelijkwaardigheid

Created with Sketch.

Niemand van ons heeft de wijsheid in pacht, als het gaat om maatschappelijke transities. Ook ik niet, ook CEO's niet, ook politici niet en ook gevierde hoogleraren niet. Wijsheid kan daarom overal vandaan komen. Om die reden werk ik altijd vanuit een basis van gelijkwaardigheid: we kunnen allemaal heel veel van elkaar leren.

Speels

Created with Sketch.

Een ander aspect van de oude systemen van onze tijd is de gewoonte om dingen efficiënt aan te pakken, om resultaat te willen behalen en om zoveel mogelijk controle te hebben over de zaak. Maar juist dat kan heel erg in de weg zitten om werkelijk een beweging te maken in de richting van een gezondere, duurzamere en rechtvaardigere toekomst. Een heerlijke manier om hiermee om te gaan, is dan ook om te spelen, dingen uit te proberen en te experimenteren. Ik probeer om dit zoveel mogelijk te stimuleren, zowel bij anderen als bij mezelf.

Liefdevol

Created with Sketch.

Een van de mooiste ontdekkingen in mijn boek is dat liefde, volgens sommige wetenschappers, wellicht de grootste drijvende kracht is achter maatschappelijke transities. Ik herken dit bij de mensen die ik voor mijn boek heb geïnterviewd, maar merk het ook in mijn eigen manier van werken. Heel mooi is dat we liefde niet kunnen bezitten. We kunnen het niet gericht inzetten in een transitieproces. Maar we kunnen wel de intentie hebben om ons door liefde te laten voeden, inspireren en dragen. Die intentie probeer ik zoveel mogelijk voor ogen te houden.

Activistisch

Created with Sketch.

Tegelijkertijd kan ik bij momenten ook activistisch zijn. Mijn activisme heeft te maken met de weigering om de status quo van oude systemen voort te zetten. Er staat simpelweg te veel op het spel: de mens, dieren, de natuur, de toekomst van al wat leeft. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat ik bewust bezig ben met het ontwikkelen van een ander 'vertoog', een andere manier van spreken. Zo heb ik het bijvoorbeeld niet meer over werkstress maar systeemstress, en niet over klimaatdepressie maar solastalgia: heimwee hebben terwijl je thuis bent, maar je thuisomgeving (de aarde) drastisch verandert. In beide voorbeelden gaat het mij om iets dat met ont-psychologiseren te maken heeft: ik wil gezonde menselijke reacties en emoties uit de sfeer van een individueel tekort of probleem halen.

Rol

In hoofdstuk 6 van mijn boek noem ik verscheidene rollen die mensen kunnen vervullen rondom maatschappelijke transities. Wat is mijn eigen rol?

  • Ik ben een pionier, in de zin dat ik nieuwe kennis ontwikkel op een multidisciplinaire manier, cognitieve instrumenten (kijkvensters) ontwikkel en het thema van hoop en agency concreet uitwerk door te kijken naar pioniers, inspirators, activisten en systeemveranderaars.
  • Ik ben een spreidstandkunstenaar, iemand met het vermogen om met één been in het oude paradigma te staan en met het andere been in een nieuw paradigma. Ik werk al heel lang met de paradigmatheorie, en ben me daarom zeer bewust van manieren waarop deze praktisch toepasbaar is.
  • Ik ben een gids, iemand die het landschap van maatschappelijke transities in kaart probeert te brengen en mensen helpt om in dit landschap hun eigen weg te vinden.
  • Ik ben een verteller, iemand die verhalen probeert te vertellen over de grote opgaven van onze tijd, op zo'n manier dat het mensen verbindt, inspireert en perspectief geeft.
  • Ik ben een idealist, ik geloof oprecht dat het mogelijk is om een wereld te creëren die gezonder, duurzamer en rechtvaardiger is. Maar nog belangrijker is mijn overtuiging dat we ervoor moeten kiezen om idealistisch te zijn, en bijvoorbeeld te willen geloven in het goede van de mens.